ZAMEK Culture Centre

IMPRESSIONISM UNKNOWN: Manet, Pissarro and Their Contemporaries

Prints from the collections of the Ashmolean Museum, University of Oxford, and the National Museum in Krakow

Curators:
Katherine Wodehouse / Ashmolean Museum, University of Oxford
Krystyna Kulig-Janarek / The National Museum in Krakow

January 9th – March 29th, 2020
Tue-Sun from 12 p.m. – 8 p.m.
The Exhibition Hall
tickets: PLN 20 (regular), PLN 15 (reduced), PLN 10 (groups of 15+ persons, chaperon enters free of charge)

Exhibited for the first time in 1874, Claude Monet’s Impression, Sunrise inspired not only an entire, greatly prolific current, but also revolutionized creative techniques and the very conceptions of art. Although Monet himself remained invariably faithful to painting, Édouard Manet, Camille Pissarro, Paul Cézanne, Pierre-Auguste Renoir, Berthe Morisot and Mary Cassatt ventured into other techniques as well. Their achievement as print-makers is largely unknown to the broad audience, yet it constitutes a highly compelling sequel to their painterly oeuvre. 

The exhibition features works from two museum collections.

The first is represented by 34 prints (etchings, lithographs, aquatints, drypoints) from the most significant archive of Impressionist art outside France, the Ashmolean Museum in Oxford (Great Britain). Ashmolean boasts one of the most extensive collections of e.g. Camille Pisarro—a print-maker of particular dedication in the Impressionist milieu—which the Museum obtained thanks to gifts of the artist’s descendants. Here, we will see the themes the Impressionists were so partial to: portraits, the life of the modern city, landscapes and weather phenomena. In their prints, as in paintings, the artists took advantage of innovative techniques and cultivated the aesthetics of execution. 

The second set of works, comprising 10 pieces, is an excerpt from Poland’s largest collection of modern French printmaking at the National Museum in Krakow, which had been amassed by Feliks Jasieński (1861-1929). The latter was a great admirer of art, music and literature, a writer and a journalist, friend and patron of Polish artists, as well as an eminent collector and Poland’s most generous benefactor of museums. 

The exhibition at ZAMEK Culture Centre is not only an opportunity to discover the truly modern qualities of the less known achievement of the Impressionists, but also introduces one to the work of their predecessors—who first strove to obtain “original” prints—as well as their successors. Thus, visitors will be able to appreciate pieces created by such artists as Camille Pissarro, Alfred Sisley, Paul Cezanne, Pierre-Auguste Renoir, Henri de Toulouse Lautrec, Édouard Manet, Édouard Vuillard, and Pierre Bonnard.

The exhibition is accompanied by an extensive educational programme, spanning lectures, workshops, museum classes, meetings, and guided tours.

Participants will be introduced to printmaking techniques—such as etching, aquatint, or drypoint—and their development, as well as find out about the impact of graphic arts on Impressionism itself and modern art of Europe. We are also going to answer questions about the purposes of printmaking (in one of the most distinctive periods of European painting), to which the ever broader art market at the time and the art print conceived as an applied form substantially contributed.

A special display at the exhibition will show how a 19th-century printmaker’s studio looked like.

This exhibition is organized by the Ashmolean Museum, University of Oxford, the National Museum in Krakow, ZAMEK Culture Centre and the City of Poznań.

Santander Bank Polska is the Corporate Patron of this exhibition.

Lucien Pissarro (1863-1944)
Women Weeding the Grass
, 1894
© Ashmolean Museum, University of Oxford


Program edukacyjny

Wystawie będzie towarzyszył bogaty program edukacyjny zwiedzania z przewodnikiem, wykłady, warsztaty i spotkania. Wydarzenia będą skupione wokół kontekstu artystyczno-historycznego prezentowanych prac, ale też techniki i materiału, na którym powstały. Prześledzimy życie papieru – od powstania, poprzez produkcję grafik, aż po destrukcję i konserwację lub nadanie mu zupełnie innej postaci. Część wydarzeń będzie tłumaczona na polski język migowy lub język angielski. Na wystawie znajdą się audiodeskrypcje wybranych prac, odbędą się też zwiedzania dla osób niewidomych i słabowidzących.

program edukacyjny

Audiodeskrypcja prac na wystawie

Na wystawę "Nieznany impresjonizm: Manet, Pissarro i im współcześni" przygotowaliśmy nagrania z audiodeksrypcją dla osób niewidomych i słabowidzących. Pliki nagrane na MP3 można bezpłatnie wypożyczyć w zamkowym punkcie informacyjnym lub pobrać je tutaj na własne urządzenie. Zachęcamy do skorzystania.

Do pobrania są 4 pliki audio:
1. Wstęp ogólny o wystawie
2. Opis grafiki Alfreda Sisley'a "Brzegi rzeki – Gęsi" (1897)
3. Opis grafiki Luciena Pissarro "Kobiety pielące trawę" (1894)
4. Opis grafiki Edouarda Maneta "Berthe Morisot" (1872)

OPIS OGÓLNY:
Obraz „Impresja: Wschód Słońca” Claude’a Moneta wystawiony w 1874 roku, rozpoczął rewolucję w dziedzinie technik artystycznych i w sposobie myślenia o sztuce. Choć sam Monet pozostał wierny malarstwu, to twórcy tacy jak Édouard Manet, Camille Pissarro, Paul Cézanne, Pierre-Auguste Renoir, Berthe Morisot oraz Mary Cassatt zdecydowali się tworzyć także w innych technikach. Ich twórczość graficzna jest w większości nieznana szerszej publiczności, ale stanowi fascynujące dopełnienie ich sławnych dzieł malarskich.

Na wystawie można zobaczyć prace z dwóch kolekcji muzealnych.

Pierwsza z nich składa się z 34 grafik (takich jak akwaforty, litografie, akwatinty, suchoryty) i należy do najbardziej znaczącego archiwum impresjonistów poza Francją – Ashmolean Museum w Oksfordzie. Znajdziemy tu
charakterystyczne dla tych artystów tematy jak: portrety, życie nowoczesnego miasta, krajobrazy i zjawiska pogodowe.
Druga kolekcja, złożona z 10 prac, to fragment zbiorów nowoczesnej grafiki francuskiej z Muzeum Narodowego w Krakowie, z kolekcji Feliksa Mangghi Jasieńskiego. Jasieński był miłośnikiem sztuki, muzyki i literatury, podróżnikiem,
pisarzem i dziennikarzem, przyjacielem i mecenasem polskich artystów, wreszcie wybitnym kolekcjonerem i największym polskim darczyńcą muzealnym.

opis wystawy ogólny

Opisy poszczególnych prac znajdują się poniżej wraz z opisami, grafiką  i nagraniem audio.

Opis grafiki Alfreda Sisley'a „Brzegi rzeki – Gęsi” (1897)

Alfred Sisley, Brzegi rzeki – Gęsi, 1897. Litografia barwna kredką i pędzlem na papierze chińskim, odbitka kaszerowana. Dar Feliksa Jasieńskiego z 1920 roku, w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.

Grafika przedstawia krajobraz przecięty szerokim, niebieskim pasem rzeki. Na jej bliższym, trawiastym brzegu widoczna jest gęsiarka ze stadkiem gęsi. Na drugim brzegu, widniejącym na dalszym planie, znajdują się białe budynki o czerwonych dachach. W głębi, po lewej stronie, widoczne są ciemne kształty na rzece: to barki lub zabudowania portowe. Niebo jest jasnoniebieskie, z liliowymi chmurami.

Jest to jedna z niewielu kolorowych grafik na wystawie. Z niebiesko-zielonej całości wyodrębniają się białe akcenty, takie jak gęsi czy ściany domów. Uwidacznia się tu kontrast dwóch brzegów: dalszego, o bardziej miejskim charakterze i bliższego, na którym odgrywa się idylliczna, wiejska scena.

Autor przedstawienia, Alfred Sisley, pod koniec życia wykonał kilka grafik, z których najpopularniejszą stała się omawiana, wielobarwna litografia ukazująca swobodnie kształtowany krajobraz na brzegu rzeki Loing. Artysta wykonał grafikę na podstawie swoich wcześniejszych pasteli o tej samej tematyce. Z uwagi na brak doświadczenia, ostateczną realizację grafiki powierzył jednak paryskiemu drukarzowi wyspecjalizowanemu w litografii barwnej. W tej technice, wynalezionej w końcu XVIII wieku, rysunek wykonuje się tłustą kredką litograficzną lub piórkiem bądź pędzlem na płycie kamiennej. Następnie płytę pokrywa się roztworem kwasu i gumy arabskiej. Kwas działa jedynie na niezarysowane partie i uodparnia je na przyjęcie farby drukarskiej, która przylgnie tylko do miejsc poprzednio pokrytych kredką czy tuszem. Litografia daje artyście największą ze wszystkich technik swobodę rysunku i dowolność stosowanych efektów: można tu operować cienką kreską, szerokimi pociągnięciami, jak i modelować subtelne przejścia światłocienia. Ta technika daje też możliwość szybkiego i bezpośredniego powielania odbitek.

Opis grafiki Alfreda Sisley'a „Brzegi rzeki – Gęsi” (1897)

Opis grafiki Luciena Pissarro „Kobiety pielące trawę” (1894)

Lucien Pissarro (1863 – 1944), Kobiety pielące trawę, 1894 rok. Drzeworyt kolorowy wykonany z sześciu bloków na papierze welinowym, według akwareli Camille’a Pissarro. W zbiorach Ashmolean Museum w Oksfordzie.

 Niewielka grafika przestawia trzy kobiety pielące trawę. Wszystkie ubrane są w długie spódnice i kaftany, noszą chustki na głowach i trzymają wiklinowe koszyki.

Kobieta widoczna pośrodku dolnej części grafiki kuca, pochylając głowę. Głowa ta znajduje się w centrum pola obrazowego grafiki. Powyżej niej, po prawej, druga kobieta pochyla się, trzymając nóż. Trzecia postać, w górnej lewej części odbitki, zgięta w pół, ścina rośliny nożem. Na horyzoncie widać drzewa i niewielki wycinek nieba z chmurami. Obszar pokryty trawą zajmuje niemal całe pole grafiki, horyzont umieszczono blisko górnej krawędzi.

Kolory omawianej pracy są stonowane, dominuje zieleń.

Artysta otoczył ukazane postacie i przedmioty silnym i wyrazistym konturem. Przykrył też granice odcisku płyty mocnym, czarnym obramieniem. Grafikę otacza szerokie passepartout i drewniana rama.

Relacja ukazanych w przestrzeni kobiet jest charakterystyczna już dla postimpresjonizmu. Wzrok widza krąży po okręgu, wytyczonym przez głowy i krzywizny ciał postaci, dając różne możliwości interpretacji. Płynne linie, płaszczyznowość i temat, który może być tylko pretekstem, zbliża tę grafikę do popularnego w Europie w końcu XIX wieku drzeworytu japońskiego.

Drzeworyt to najstarsza z technik graficznych, używana przez wielkich mistrzów grafiki, takich jak Albrecht Dürer. Najstarsze ryciny drzeworytnicze wiążą się z rozpowszechnieniem umiejętności tworzenia papieru w Europie i pochodzą z XVI wieku. Płytę, czyli gładko wyszlifowaną drewnianą deskę zwaną też klockiem, wycina się według naszkicowanego rysunku. Wycięte partie pozostaną na odciśniętym papierze białe, zaś te nienaruszone, wypukłe części pokrywa się farbą drukarską.

Różnobarwny efekt w grafice Luciena Pissarro uzyskano poprzez odbicie, po kolei, pięciu rytych klocków, z których każdy był pomalowany na inny kolor.

Autor odbitki, Lucien Pissarro, przetworzył graficznie akwarelę stworzoną przez swego ojca, Camille’a Pissarro. Na wystawie, obok omawianej pracy, umieszczono reprodukcję właśnie tej akwareli, z widocznymi autorskimi komentarzami na jej marginesach.

Opis grafiki Luciena Pissarro „Kobiety pielące trawę” (1894)

Opis grafiki Edouarda Maneta „Berthe Morisot” (1872)

Portret Berthe Morisot autorstwa Eduarda Maneta (1832-1883) wykonany w technice akwaforty na papierze welinowym, o wymiarach 11,7 na 8 centymetrów. Grafika ze zbiorów Ashmolean Museum w Oksfordzie.

Niewielka grafika przedstawia popiersie młodej kobiety ujętej w popiersiu. Postać zajmuje większość pola obrazowego, za nią znajduje się jasne tło. Na papierze widoczny jest odcisk płyty, grafikę otacza szerokie jasne passe-partout. Całość oprawiona jest w drewnianą ramę.

Kobieta intensywnie, z powagą wpatruje się w widza, lekko pochylając się w prawą stronę. Ma na sobie ciemny płaszcz i ciemny kapelusz, spod którego widoczne są włosy ułożone w opadające loki. Spod płaszcza wystaje jasna koszula. Wokół szyi kobieta ma ciemny szal.

Bohaterka przedstawienia to malarka Berthe Morisot, blisko związana z grupą impresjonistów. Z Eduardem Manetem łączyły ją relacje zarówno artystyczne, jak i prywatne. Pierwotnie uczennica, potem przyjaciółka, została bratową Eduarda.

Bliskość i bezpośredniość relacji Maneta i Morisot można dostrzec w omawianej grafice: uważne, intrygujące spojrzenie i sugestia nastroju, dowodzą zainteresowania autora osobowością kobiety. Jawi się ona jako osoba jednocześnie bliska i tajemnicza. Z jednej strony widz może bez przeszkód wpatrywać się w jej twarz, z drugiej kryje ona swoje sekrety.

Akwaforta, wynaleziona na przełomie XV i XVI wieku, była pierwszą techniką z użyciem trawienia płyty kwasem. Pozwalało to na swobodniejszą pracę, nie krępowaną twardością metalu, oraz na uzyskanie nowych, nieznanych dotąd efektów. Tworzenie akwaforty zaczyna się od pokrycia płyty werniksem, odpornym na działanie kwasu. Rysunek, wykonany ostrą igłą w werniksie, tworzy rowki odkrywające metal. Zanurzenie w kwasie azotowym powoduje, że zagłębienia te są trawione, a miejsca tych trawień może wypełnić farba drukarska.

Ta technika pozwala na operowanie raczej kreskami i linią, niż plamami, efekt przypomina rysunek piórkiem.
Na wystawie obok omawianej grafiki umieszczono reprodukcję olejnego portretu „Berthe Morisot z bukietem irysów”, co pozwala porównać efekty uzyskane w różnych technikach, przy tym samym temacie przedstawienia.

Opis grafiki Edouarda Maneta „Berthe Morisot” (1872)


 

Wydarzenia

Date
Categories
Participants
Loading

Organizatorzy

Mecenas wystawy

Patroni medialni

Współpraca redakcyjna

Events

Date
Categories
Participants