Centrum Kultury Zamek

„Poniemieckie” to słowo, które odruchowo przywodzi na myśl Polskę zachodnią albo Warmię i Mazury. Mało kto zdaje sobie sprawę, że niejedną wieś zamieszkaną dawniej przez Niemców można znaleźć na Mazowszu, Lubelszczyźnie czy w Małopolsce. Niemieckich kolonistów ściągali na wschód Piastowie śląscy, Kazimierz Wielki i Krzyżacy, Rosjanie, Prusacy i Austriacy, a także polscy właściciele i zarządcy majątków. Przybysze zakładali wsie i miasta, leżącą odłogiem ziemię zamieniali w pola i sady, osuszali bagna i walczyli z wylewającymi rzekami. Wprowadzali innowacje, otwierali fabryki i rozwijali przemysł. Wielu, szczególnie katolików, nie zachowało swojej niemieckiej tożsamości i z czasem zostało Polakami.

W granicach II Rzeczpospolitej żyło około miliona polskich obywateli narodowości niemieckiej. Kilkusetletnią obecność większości z nich zakończyła II wojna światowa i powojenna polityka polskiego państwa. Dziś o tej historii świadczą głównie zapomniane cmentarze ewangelickie, a także budynki i gospodarstwa, kanały, rzędy wierzb czy terpy.

Maciej Falkowski szuka takich właśnie śladów. Odnajduje domy z żelaza w Puszczy Pyzdrskiej, pozostałości po osadnikach olęderskich wzdłuż Wisły, potomków Głuchoniemców na Podkarpaciu i Bambrów w Poznaniu. Opowiada o ewangelikach, braciach morawskich i mennonitach. Stara się ocalić od zapomnienia świat tych, którzy po 1945 roku musieli z Polski wyjechać; opisuje losy tych, którzy zdecydowali się zostać i stali się integralną częścią polskiego społeczeństwa. (opis wydawcy)

MACIEJ FALKOWSKI (ur. 1978) – absolwent stosunków międzynarodowych i studiów wschodnich na Uniwersytecie Warszawskim. Wieloletni analityk w Ośrodku Studiów Wschodnich. Pracował również w Ambasadzie RP w Erywaniu oraz Fundacji Solidarności Międzynarodowej, która zajmuje się współpracą rozwojową z państwami postsowieckimi. Obecnie pracownik Ministerstwa Rozwoju i Technologii. Autor książek „Armenia. Obieg zamknięty” i „Ślachta. Historie z podlasko-mazowieckiego pogranicza”, za którą otrzymał Nagrodę Magazynu Literackiego „Książki”, oraz współautor zbioru reportaży o Kaukazie Północnym „Matrioszka w hidżabie”. Pisał również m.in. dla „Tygodnika Powszechnego” i „Nowej Europy Wschodniej”. Jego małą ojczyzną jest pogranicze Mazowsza i Podlasia. 

MAŁGORZATA PRACZYK (ur. 1983) – historyczka, dr hab., prof. UAM, pracuje na Wydziale Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zajmuje się badaniami z zakresu historii środowiskowej, problematyki postkolonialnej oraz studiów nad pamięcią. Jest autorką książki „Pamięć środowiskowa we wspomnieniach osadników na «Ziemiach Odzyskanych»”, nagrodzonej w 2019 r. za najlepszą monografię poświęconą problematyce pamięci opublikowaną w Polsce oraz monografii „Reading Monuments. A Comparative Study of Monuments in Poznań and Strasbourg from the Nineteenth and Twentieth Centuries” (Berlin 2020), wcześniej wydanej w języku polskim. Jest też redaktorką i współredaktorką kilku książek: m.in. „Pomniki w epoce antropocenu” (Poznań 2017) czy „Poznań – Strasbourg. Powinowactwa w czasie i przestrzeni / Poznań – Strasbourg”.