ZAMEK Culture Centre

Po 1945 roku badania geologiczne w Polsce nabrały tempa. Odkryto złoża węgla brunatnego, miedzi, siarki i rozpoczęło się wielkie uprzemysłowienie. Pod kopalnie, huty i elektrownie – takie jak Turów czy Bełchatów – potrzebny był pusty teren. Wraz z powstawaniem nowych ośrodków przemysłowych kurczyły się lub wręcz znikały całe miejscowości: Opolno i Rybarzowice na Łużycach, Kazimierz Biskupi i Pątnów w Konińskiem, Bogomice i Rapocin pod Głogowem czy Piaski i Wola Grzymalina w Łódzkiem.

Dla wielu miejsc rozwój gospodarczy oznaczał apokalipsę. Niektóre zostały przykryte zwałowiskami odpadów, inne – zalane. Wysiedlono ludzi, wycięto lasy i zmieniono bieg rzek. „Istne raje” zamieniły się w kratery, w pustynie biologiczne i strefy katastrofy ekologicznej.

Marta Tomczok podróżuje szlakiem peerelowskiego przemysłu i miejscowości, które wchłonął. Opowiada o bliznach w ludzkiej pamięci i o bliznach w ziemi: śladach po szybach, wyrobiskach i hałdach, które na zawsze zmieniły polski krajobraz.

„Szukałam sposobu – mówi autorka – żeby oddać poczucie pustki, która powstaje w ludziach po odebranym im krajobrazie. Nie wszyscy chcieli od razu mówić, ale wszyscy chcieli, żeby ich słuchać, gdy już się przełamali. Doświadczenia czekania i słuchania wydają mi się kluczowe dla tej książki – i nie tylko dla niej”. (opis wydawcy)

MARTA TOMCZOK – historyczka literatury, obecnie zajmuje się badaniami nad pamięcią o przemyśle ciężkim. Zbiera i archiwizuje historie mówione pracowników górnictwa. Interesuje ją także tematyka środowiskowych i społecznych konsekwencji uprzemysłowienia. Stypendystka Marszałka Województwa Śląskiego, laureatka konkursów Narodowego Centrum Nauki, regionalna reprezentantka European Society for Environmental History. Pracuje na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

ANITA JARZYNA – profesor w Instytucie Filologii Polskiej i Logopedii UŁ, wykładowczyni Wydziału „Artes Liberales”. Badaczka literatury, głównie poezji XX- wiecznej, interpretatorka. W obszarze jej zainteresowań znajdują się ekokrytyka, studia nad zwierzętami oraz studia nad Zagładą. Autorka trzech książek, ostatnio wydała „Post-Koiné: Studies of Non-Anthropocentric (Poetic) Languages”, Brill 2025. Obecnie pracuje nad książką „Miłobędzka. Kruchość”.

Na zielonym tle okładka książki Marty Tomczok. Tytuł książki brzmi: „Blizny. Krajobraz po przemyśle”. Na okładce, w górnej części, czarno-białe zdjęcie krajobrazu zatopionej, podmokłej ziemi.  Z niej wystają suche drzewa i słupy elektryczne.